Hoefbevangenheid pony’s en paarden

Hoefbevangenheid bij het paard en pony

Hoefbevangenheid bij paarden en pony’s is helaas een veel voorkomende aandoening. Wat de precieze oorzaken van hoefbevangenheid zijn nog niet helemaal bekend. Vandaar dat daar nog veel onderzoek naar wordt gedaan. Echter, meerdere risicofactoren die de kans vergroten dat een dier hoefbevangen raakt, worden wel steeds meer en meer bekend.

Een pony of paard met overgewicht, wat vaak gecombineerd gaat met te weinig beweging en een te energierijke voeding, heeft een groter risico dan een sportpaard dat dagelijks getraind wordt en een hierop afgestemd rantsoen krijgt. Dit wordt mooi geïllustreerd door het feit dat we bij pony’s die in natuurgebieden hun ruwe kostje bij elkaar grazen, nooit hoefbevangenheid worden gezien.

Vroeger gingen we er vooral van uit dat een te eiwitrijke voeding de oorzaak van hoefbevangenheid is, echter tegenwoordig weten we dat o.a. het vermogen van een paard om suikers om te zetten, een belangrijke indicatie is voor deze aandoening. Met name de hoge fructaangehaltes in het vroege voorjaarsgras worden met bevangenheid in verband gebracht.

Wat is hoefbevangenheid?

In heel grote lijnen is de bouw van een hoef een beetje vergelijkbaar met onze nagel. In een hoef zit een hoefbeen en dit hoefbeen zit vast aan de hoefschoen, dus het harde buitenste harde deel van de hoef. De verbinding zit vast middels verticale lamellen. Net zoals onze nagel vast zit aan het laatste vingerkootje. Bij hoefbevangenheid is er ontsteking in deze lamellaire structuur. Dat gaat gepaard met zwelling, stuwing en ophoping van vocht. Omdat de hoefschoen zo’n harde rigide structuur heeft, kan deze niet uitzetten. Daardoor ontstaat er bij ontsteking enorm veel pijn. Vergelijk het met de pijn die ontstaat wanneer je op je nagel slaat met een hamer.

Een hoefbevangen dier heeft deze pijn dus in zijn hoeven waarbij we ons moeten realiseren dat het dier op die hoeven móet staan. Het vaakst zijn de beide voorbenen aangetast, dit omdat een paard 60 % van zijn gewicht op zijn voorbenen draagt en deze dus meer belast worden dan de achterbenen.

Hoe ziet een hoefbevangen paard/pony eruit?

Afhankelijk van de ernst kun je de volgende symptomen waarnemen.

-een warme ondervoet waarbij we de slagaders (arterie digitalis en medialis) in de kootholte kunnen voelen kloppen
-het dier staat met gestrekte voorbenen en leunt achterover, zo ontlast hij zijn voorbenen. Is het bevangen aan alle vier de benen dan zet het zijn voorbenen iets naar achter en de achterbenen iets naar voren (onderstandig) om zo zijn gewicht zo gelijk mogelijk te verdelen.
-het dier wil liever niet lopen, loopt stijf en loopt “op eieren”, dit houdt in dat hij bij het wegzetten van de voet zoveel mogelijk op het achterste deel van de hoef wil landen omdat dit het minst pijnlijk is.
-het dier ligt veel
-bij het onderzoeken van de hoef, kan er pijnreactie zijn bij druk op de hoefzool, net voor de straal. Verder kun je evt. bloeduitstortingen in de hoefzool vinden en een verbreding van de witte lijn. Dit is een randje in de hoef waar je de lamellen als streepjes ziet lopen.

Wat zijn de risicofactoren om hoefbevangen te raken?

-zoals al eerder vermeld; overgewicht
-een plotselinge opname van te veel eiwitten. Een bekend voorbeeld is de shetlander die de bix-ton leeg eet
-overbelasting van een voet bv. doordat het andere been een blessure heeft (collateraal hoefbevangen)
-opname van endotoxines (gifstoffen die vrijkomen bij ontstekingen), m.n. bij merries waarbij na het veulenen de nageboorte te lang is blijven zitten en deze is gaan ontsteken.
– ??? helaas weten we nog niet alles over hoefbevangenheid!……………….

De behandeling van hoefbevangenheid.

-pijnstilling, daarbij is het bij een bevangen pony of paard van belang dat er door de dierenarts een diagnose gesteld wordt en er mogelijk meegedacht wordt over wat de mogelijke oorzaak is dat het dier bevangen is. Er kan dan direct met intraveneuze pijnstilling gestart worden waarna er via de mond van het paard diverse pijnstillers beschikbaar zijn.
-het dier op rust zetten, waarbij het wel van belang is dat afhankelijk van de ernst van de bevangenheid dat het dier wel een beetje kan lopen. Ook dit is iets wat in overleg met de dierenarts besproken kan worden.
-de hoeven koelen, dus koud afspuiten of indien mogelijk het dier in de modder zetten. Het koelen zal pijnstillend werken en de hoef zal iets zachter worden.
-bij hele acute hoefbevangen dieren kan er door de smid evt. een deel van de hoef wand weg gehaald worden zodat het vocht er uit kan
-evt. kunnen we zooltjes plakken onder de hoef zodat de druk gelijkmatig verdeeld wordt en het dier wat comfortabeler zal kunnen lopen.
-sowieso is het van belang om bij hoefbevangen dieren de smid te raadplegen, omdat hij via correct bekappen of door een ijzer aan te brengen kan voorkomen dat er een chronische verandering van de hoef ontstaat, het dier is immers geneigd om zoveel mogelijk op de achterkant van zijn hoef te gaan lopen.

De insuline-resistentie-test.

Zoals al eerder vermeld zijn er nog steeds onderzoeken gaande naar de factoren welke hoefbevangenheid in de hand werken.

Men is inmiddels tot de conclusie gekomen dat een paard welke insulineresistent is, wat weer een onderdeel is van het Equine Metabolic Syndrome (EMS), een beduidend hogere kans heeft om hoefbevangen te raken. Ook in onze praktijk zijn we in de afgelopen winter geconfronteerd met dieren die bevangen waren, terwijl dit normaal gesproken niet de tijd van het jaar is om met deze patiënten geconfronteerd te worden.

De insuline-resistentie-test houdt in dat een dier eerst 12 uur moet vasten bv. een nacht. Daarna wordt er bloed afgenomen en bepalen we het glucose- en insulinegehalte. Daarna geven we 0,5-1 gr glucose of dextrose per kg lichaamsgewicht vermengd met wat voedselarm hooi. Na 2 uur bepalen we opnieuw het glucose- en insulinegehalte. Een paard dat insuline resistent is zal in het 2e monster waardes hebben van boven de 68 mU/insuline (bij 0,5 gr gluc/dextr/kg/lg) respectievelijk >85mU/insuline (bij een gift van 1 gr gluc/dexrtrose/kg/lg) terwijl een niet insuline resistent dier duidelijk onder zal zitten. Insuline resistent wil dus zeggen dat een paard een verhoogde hoeveelheid insuline zal produceren en in zijn bloed storten om de gestandaardiseerde hoeveelheid glucose te kunnen afbreken. Zijn stofwisseling wijkt dus af, vandaar dat insuline resistentie een onderdeel is van het EMS.

Waarom die insuline resistente dieren nu hoefbevangen raken weten we nog niet, wel is het zo dat we bevangenheid op kunnen wekken door een dier een hoge dosis insuline in te spuiten.

Tevens wordt het ACTH gehalte in het eerste monster bepaald indien het paard verdacht wordt van de ziekte van Cushing. Dit is een stofwisselingsziekte welke vaak voorkomt bij oudere paarden. Deze dieren hebben ook een grotere gevoeligheid voor hoefbevangenheid.

En de veel besproken fructanen dan?

Veel is er gespeculeerd over fructanen in het gras en hun rol in het opwekken van hoefbevangenheid. Bij experimenten waarbij men 5-10gr/kg.lg. fructanen in de bloedbaan bracht werd er inderdaad hoefbevangenheid opgewekt, bij 3 gr/kg.lg. gebeurde dit niet. Als een pony extreem veel gras, bv 100 kg, met een erg hoog gehalte aan fructanen (bv. 400g/kg/drogestof) op zou kunnen nemen, zal de opname aan fructanen ong. 1 gr/kg.lg. per uur zijn en is dit dus veel te laag om over de drempel van 5 gr/kg.lg.heen te komen en bevangen te raken.

Fructanen echter worden omgezet in fructose en fructose geeft een stijging van de insuline spiegel. Deze zal bij insuline resistente paarden een sterkere verhoging geven, zo geven fructanen dus op indirecte wijze een verhoogde kans op hoefbevangenheid bij gevoelige paarden.

Als we weten dat een dier insuline resistent is kunnen we daar naar gaan handelen en omstandigheden creëren waardoor de kans op bevangenheid duidelijk af zal nemen. Vaak is het noodzaak dat het dier afvalt want te zware dieren hebben een grotere kans hierop. Dit is te bereiken door het dier een aangepast rantsoen en meer lichaamsbeweging te geven.

Hierbij kunnen we gebruik maken van kant en klare paardenvoeders welke speciaal hiervoor ontwikkeld zijn. In onze praktijk adviseren we de paardenvoeders van Sanequi products. Zie hiervoor www.sanequi.nl .

Mocht u naar aanleiding van bovenstaande uw dier willen laten testen of het insuline resistent is, dan kunt u contact opnemen met onze kliniek en een afspraak maken met een van de dierenartsen.

Hoefbevangenheid is helaas een pijnlijke en erg vervelende aandoening maar met de huidige inzichten weten we er steeds meer over en krijgen we ook meer inzicht in wat er preventief aan te doen is.